[DAY 31] Φωτογραφία: Πέτρος Γιαννακούρης, Ειδομένη, 28 Φεβρουαρίου 2016

Την εποχή που το σπίτι αναδεικνύεται εκτός από τόπος γαλήνης και οικογενειακή εστία, σε ύστατη κιβωτό προστασίας από αόρατους εχθρούς, δεν είναι ακόμη αργά να αναλογιστεί κανείς εκείνους που σ’ αυτές τις συνθήκες παραμένουν ανέστιοι, διαθέτουν για μόνη στέγη ένα αντίσκηνο, που έχουν υποχρεωθεί να απομακρυνθούν από τις ρίζες τους, και που ζουν μέσα στη σκοτεινή αβεβαιότητα για το καθετί. [Φωτογραφία: Πέτρος Γιαννακούρης, Ειδομένη, 28 Φεβρουαρίου 2016] [Από την έκθεση «Μια άλλη ζωή: Ανθρώπινες ροές, άγνωστες Οδύσσειες» (2016) του MOMus - Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης]

[DAY 6] Αλέξης Ακριθάκης, Αεροπλάνο, 1982

Ακόμη κι αν σκέφτεσαι ταξίδια που δεν μπορείς να κάνεις, ίσως και ταξίδια που δεν θέλεις να κάνεις, το έργο του Αλέξη Ακριθάκη είναι αυτό που σου επιτρέπει να τα σκεφτείς διπλά και τα δύο. Μιλά συχνά για τη ζωή και τον έρωτα, για την επιθυμία και το τραύμα, σαν να μιλάει για τον Παράδεισο και την Κόλαση. Μας έχει αφηγηθεί ιστορίες με τη γλώσσα, ιστορίες μέσα από επίμονες μικρές ζωγραφικές χειρονομίες (τα διάσημα «τσίκι τσίκι»), ιστορίες μέσα από μια εικονογραφία που φέρνει συχνά μπροστά μας βαλίτσες, βάρκες ή οτιδήποτε μοιάζει παιχνίδι. Στο έργο της συλλογής του MOMus, το αεροπλάνο πετά σε έναν κόκκινο βραδινό ουρανό, στον οποίο η Μεγάλη Άρκτος λαμποκοπά με φως νέον, και ξυπνά μνήμες διαφορετικές για τον καθένα. [Αλέξης Ακριθάκης, Αεροπλάνο, 1982, χρώμα, ξύλο, νέον, Δωρεά του Αλέξανδρου Ιόλα στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, MOMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης - Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης]

[DAY 12] Στήβεν Αντωνάκος, Entrance, 1996

Ρέουσα ενέργεια, φως άπλετο, καθαρό και αποκαλυπτικό, μυστηριακό και υπερβατικό, σε έργα που απευθύνονται και επικοινωνούν, επιζητούν τη συνέργεια και την εμπλοκή του θεατή, προσφέρουν αισθητική σαγήνη και, ταυτόχρονα, επικαλούνται το άφατο και το μυστικιστικό, αξιώνονται κάτι περισσότερο από το προφανές. [Στήβεν Αντωνάκος, Entrance, 1996, Κατασκευή με νέον, ξύλο και αλουμίνιο, Συλλογή της Alpha Bank] Φωτογραφία: Θάνος Μακρής [Από την τρέχουσα έκθεση «Στήβεν Αντωνάκος: Φως. Ο Στήβεν Αντωνάκος και η ρωσική πρωτοπορία» στο MOMus - Μουσείο Άλεξ Μυλωνά]

[DAY 16] Σολομόν Νικρίτιν, από τη σειρά «Αναμνήσεις Πολέμου», περ. 1924

Ο εμφύλιος πόλεμος στη Ρωσία (1918-1920) βρήκε τον Σολομόν Νικρίτιν να προσπαθεί να δραπετεύσει από την Ουκρανία στη Μόσχα για να επιβιώσει. Τα καταφέρνει και το 1920 εγγράφεται στα Ανώτατα Καλλιτεχνικά και Τεχνικά Εργαστήρια ΒΧΟΥΤΕΜΑΣ όπου σπουδάζει ζωγραφική. Τα πρώτα του σχέδια καταγράφουν τις τρομακτικές αναμνήσεις του Пολέμου. О Νικρίτιν είπε: «Ό,τι ζωγράφισα είναι γεγονός, πραγματικότητα και αλήθεια. Η στάση κάθε μορφής προήλθε από την εικόνα ενός πραγματικού ανθρώπου... Δεν πρόσθεσα καμία δική μου επινόηση, δεν υπάρχει καμία υπερβολή, καμία αφαίρεση, κανένας συμβολισμός. Όλα αυτά τα είδα με τα μάτια μου, έτσι ακριβώς ήταν». [Σολομόν Νικρίτιν, από τη σειρά «Αναμνήσεις Πολέμου», περ. 1924, MOMus - Moυσείο Μοντέρνας Τέχνης – Συλλογή Κωστάκη]

[DAY 10] Φωτογραφία: Γιάννης Στυλιανού, Παρέλαση, 1967

Η παρέλαση υπήρξε ιστορικά δημόσια εκδήλωση που συσπείρωνε το εθνικό φρόνημα, λειτουργώντας παράλληλα και πρόσκαιρα ως πεδίο κοινωνικής συνοχής, ειδικά στα αστικά περιβάλλοντα που χαρακτηρίζονται από σχετική ετερογένεια και ανωνυμία. Ως εκδήλωση λαμβάνει χώρα σε εθνικές γιορτές, σε ημέρα συνεπώς σχόλης από τη δουλειά και σε συνθήκη που ευνοεί τη συνάθροιση. Είναι ακόμη η ευκαιρία για μικρούς κυρίως αλλά και για μεγαλύτερους να δουν από κοντά τα καλά γυαλισμένα γρανάζια του πολέμου, να επιθεωρήσουν τον μηχανισμό προστασίας από κάθε εξωτερική επιβουλή. Η συγκέντρωση του ευρύτερου κοινού ενώπιον μιας στρατιωτικής, κατά βάση, πομπής γεννά από μόνη της αδρεναλίνη. Τη σύγχρονη περίοδο, σε καιρό παρατεταμένης ειρήνης, εγέρθηκαν αμφιβολίες για τη χρησιμότητά της και την αναγκαιότητα της δαπάνης της σε καιρούς συννεφιασμένους. Η φετινή χρονιά είναι η μοναδική ίσως στην πρόσφατη ιστορία της χώρας κατά την οποία οι παρελάσεις ματαιώθηκαν καθώς υψηλή προτεραιότητα έχει ένας άλλος πόλεμος, αυτός της δημόσιας υγείας απέναντι σε έναν αόρατο εχθρό. Πρόκειται ίσως τότε για μια απρόσκλητη ευκαιρία να αναστοχαστεί κανείς αισθήματα και αναμνήσεις σχετικά με το φαινόμενο, να ζυγίσει την παρουσία και την απουσία της παρέλασης, την αξία της συνήθειας απέναντι σε εκείνη της μεταβολής. [Φωτογραφία: Γιάννης Στυλιανού, Παρέλαση, 1967, ©Αρχείο Γιάννης Στυλιανού / MOMus - Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης]

[DAY 32] Άλεξ Μυλωνά, Κήπος, 1953

Η Άλεξ Μυλωνά σε ένα πρώιμο ζωγραφικό της έργο, με αφαιρετικό τρόπο και απλοποιημένη γραφή, αποτυπώνει την εικόνα του κήπου του σπιτιού της, προσπαθώντας να μεταφέρει την αίσθηση του φωτεινού, πολύχρωμου και ανοιξιάτικου κόσμου. Για τη δημιουργό, είναι η ζωογόνος πνοή της ίδιας της φύσης που μπαίνει μέσα στο σπίτι και το καταλαμβάνει, η αντήχηση των οπτικών της ερεθισμάτων, η μετουσίωσή τους σε χρώμα, φως και ατμόσφαιρα. Είναι μια ανάσα ελπίδας και αισιοδοξίας που υπερβαίνει κάθε αίσθηση απομόνωσης και περιορισμού. [Άλεξ Μυλωνά, Κήπος, 1953, Αθήνα, λάδι σε χαρτόνι, 38 x 29 εκ., MOMus - Μουσείο Άλεξ Μυλωνά]

[DAY 1] Αλέξανδρος Πλωμαρίτης, «49 γρ.», 2020

Πόσο ζυγίζει η ανθρώπινη ελευθερία; Το έχεις σκεφτεί ποτέ; Μήπως σήμερα που καλείσαι να μείνεις σπίτι; Κι όμως, είναι διαχρονικό ερώτημα, που μπορεί να έχει διαφορετική απάντηση σε κάθε συνθήκη, έκτακτη ή μη, «κανονική» ή μη, ατομική ή συλλογική. Ο Αλέξανδρος Πλωμαρίτης στο έργο του, με τη συμμετοχή κρατούμενων-εκπαιδευόμενων του 3ου ΣΔΕ - Φυλακές Διαβατών - Θεσσαλονίκη, ζυγίζει κυριολεκτικά τις φωτογραφίες Polaroid που έβγαλαν όλοι μαζί σε μια περφόρμανς για την κάμερα και δίνει μια απάντηση με τον τίτλο του έργου: Αλέξανδρος Πλωμαρίτης, «49 γρ.», 2020, ζυγαριά, φωτογραφίες Polaroid. [Από την έκθεση «Τίμιοι παράνομοι - Πρόσωπο. Ελευθερία. Σιωπή» στο MOMus - Πειραματικό Κέντρο Τεχνών]

[DAY 7] Άλεξ Μυλωνά, Το φιλί (Τιμή στον Μπρανκούζι),1967

Η τέχνη της Άλεξ Μυλωνά κατορθώνει να μετουσιώσει τη συγκίνηση και να μορφοποιήσει τη ζωτική της σχέση της με τον κόσμο, να αγγίξει το μυστικό της ύπαρξης και της γέννησης, της μητρότητας και του έρωτα, να συνδυάσει τους μύθους του αρχαίου ελληνικού κόσμου -τη γέννηση της Αφροδίτης, τον Μινώταυρο και τη Μήδεια- με την πνευματικότητα του Βυζαντίου, να αναζητήσει τις ισορροπίες, να στοχαστεί πάνω στη φύση και στις δυνατότητες της πλαστικής τέχνης, να προτείνει μια νέα διάταξη του χώρου και της επιφάνειας, του ρυθμού και των όγκων, του θετικού και του αρνητικού, του κενού και του πλήρους, της υλικότητας και της φόρμας. [Άλεξ Μυλωνά, Το φιλί (Τιμή στον Μπρανκούζι),1967, Μάρμαρο Πεντέλης, 71x74x19 εκ. MOMus - Μουσείο Άλεξ Μυλωνά]

[DAY 11] Παναγιώτης Μητσομπόνος, «Σημαιοφόρος», Δάφνη, Νοέμβριος 2017

Ο 11χρονος Αμίρ από το Αφγανιστάν κληρώνεται να είναι σημαιοφόρος στη σχολική παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου. Κάποιοι, όμως, έχουν αντιρρήσεις. Ξημερώματα, επιτίθενται με πέτρες και μπουκάλια στο σπίτι του Αμίρ, τρομοκρατώντας εκείνον και την οικογένειά του. Οι δράστες πετούν, μεταξύ άλλων, κι ένα χαρτόνι με το απειλητικό μήνυμα να φύγει αμέσως η οικογένεια του Αμίρ από την Ελλάδα. Την ευθύνη της επίθεσης αναλαμβάνει η ακροδεξιά οργάνωση Κρυπτεία. «Θα πολεμήσουμε μέχρι να φύγει και ο τελευταίος λαθρομετανάστης, θα χρησιμοποιήσουμε βία αλύπητα», αναφέρουν στο τηλεφώνημά τους στην ιστοσελίδα iefimerida. Για την ιστορία, ο Αμίρ συμμετείχε στην παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου κρατώντας την ταμπέλα του σχολείου του. [Παναγιώτης Μητσομπόνος, «Σημαιοφόρος», Δάφνη, Νοέμβριος 2017] [Σκίτσο από την έκθεση «Βαλ’τους Χ. Ο Μαύρος Χάρτης της Ρατσιστικής Βίας στο MOMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης]

[DAY 9] Καζιμίρ Μαλέβιτς, Μαύρο Ορθογώνιο, 1915

Στη συλλογή Κωστάκη του MOMus - Moυσείο Μοντέρνας Τέχνης βρίσκεται ένα μικρό «Μαύρο Ορθογώνιο». Όταν το έργο αυτό αναλύθηκε από τη συντηρήτρια Μαρία Κόκκορη, η ακτινογραφία αποκάλυψε ίχνη άλλου παλαιότερου ζωγραφικού πίνακα από κάτω. Πρόκειται για μέρος ζωγραφικού πίνακα με τον τίτλο «Πόλεμος» (1914) που αναπαριστά την εικόνα ενός αλόγου με τις λέξεις «Βερολίνο», «Πόλεμος», «Δόντια», «Πλάνη», «Πίνακας» και «Προσομοίωση» (συλλογή Χαρτζίεφ, Μουσείο Στέντελικ, Άμστερνταμ) για τον οποίο αποτελεί σαφέστατα προσχέδιο. Όπως επισημαίνει η Κόκκορη, δεν υπήρχε σχεδόν καθόλου σκόνη μεταξύ των δύο χρωστικών στρωμάτων, που σημαίνει ότι ο Μαλέβιτς φιλοτέχνησε το σουπρεματιστικό «Ορθογώνιο» αμέσως μετά τον παλαιότερο πίνακα που υπήρχε από κάτω, γεγονός που καθιστά αυτό το μικρό έργο ένα από τα πρώτα έργα σουπρεματιστικής ζωγραφικής και μας οδηγεί με ασφάλεια να το χρονολογήσουμε από το 1915. [Καζιμίρ Μαλέβιτς, Μαύρο Ορθογώνιο, 1915 [και η αναφορά του στον Πόλεμο] Λάδι σε μουσαμά, 17 x 24, MOMus - Moυσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη]

[DAY 30] Dennis Oppenheim, Study for device to root out evil, 1997

Ένας από τους πιο δημιουργικούς και πολυσχιδείς καλλιτέχνες παγκοσμίως, ο Dennis Oppenheim, μέσα από πολλές και διαφορετικές τεχνικές (land art, περφόρμανς, βίντεο, εγκαταστάσεις, γλυπτική), προσπαθούσε πάντα να φέρει στα όριά τους την τέχνη και την αισθητική. Το σχέδιο που παρουσιάζεται εδώ με τον τίτλο «A device to root out evil» («Συσκευή για να ξεριζωθεί το κακό»), είναι μία από τις πολλές προκαταρκτικές σπουδές που είχε κάνει για την κατασκευή ενός μνημειακών διαστάσεων δημόσιου γλυπτού, με το οποίο συμμετείχε στο εθνικό περίπτερο των ΗΠΑ στη Μπιενάλε της Βενετίας το 1997. Ο καλλιτέχνης τα τελευταία είκοσι χρόνια της καριέρας του ασχολήθηκε συστηματικά με τη δημόσια γλυπτική και την αρχιτεκτονική, παρόλο που δυστυχώς πολλές από τις παραλλαγές του συγκεκριμένου δημόσιου έργου απορρίφθηκαν ή καταστράφηκαν, καθώς απεικόνιζε μια τυπική αμερικάνικη εκκλησία της Νέας Αγγλίας ανάποδα. Ο ίδιος έλεγε πως «Είναι μια πολύ απλή χειρονομία αυτή που έχει γίνει εδώ, απλά αναποδογύρισα κάτι. Συνήθως στη γλυπτική, αυτό αναζητά κανείς: μια βασική, απλή χειρονομία, μια οικονομία της χειρονομίας - είναι η πιο απλή και πιο άμεση μέθοδος ενός έργου. Γυρνώντας κάτι ανάποδα, προκαλείς αντιστροφή του νοήματος και στην προκειμένη κατευθύνοντας το καμπαναριό προς τα κάτω, δείχνεις την κόλαση αντί για τον παράδεισο». [Dennis Oppenheim, Study for device to root out evil, 1997, Μολύβι, ξυλομπογιά, ακουαρέλα και παστέλ σε χαρτί, 195 x 127 εκ., MOMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης]

[DAY 23] Μαρίλια Φωτοπούλου, από τη σειρά Εσωτερική Διακόσμηση, 2015

Τα σπίτια εκτός από πυρήνας της ατομικής ζωής είναι παράλληλα οι τόποι όπου κάθε άνθρωπος αποθηκεύει ό,τι θέλει να διατηρήσει στον χρόνο, ό,τι δεν μπορεί να αποχωριστεί. Γίνονται έτσι, ειδικά κάποιες γωνιές τους, μικρά ιδιωτικά μουσεία που φανερώνουν τις προτιμήσεις και τις αντιφάσεις μας, την ιδιαίτερη ή συνηθισμένη αισθητική μας, την εξάρτησή μας από σημαντικά και ασήμαντα, το πόσο ανέτοιμοι είμαστε απέναντι σε ένα κάποιο τέλος. [Μαρίλια Φωτοπούλου, από τη σειρά Εσωτερική Διακόσμηση, 2015, MOMus-Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης]