[DAY 29] Αλεξέι Μοργκουνόφ, “Όρθια Φιγούρα (Αεροπόρος)”, 1912-13

Οι καλλιτέχνες του Φουτουρισμού στη Ρωσία, ποιητές και εικαστικοί, διακήρυτταν ότι η σαρωτική ανατροπή του κόσμου όπως τον ξέρουμε είναι απαραίτητη για να ανοίξει ο δρόμος προς ένα ελπιδοφόρο μέλλον. Πίστευαν πως με την απόρριψη των παλαιών αρχών και των αξιωματικών κανόνων ο άνθρωπος θα μπορέσει να αναθεωρήσει τη σχέση του με το σύμπαν και τη φύση και να αποκτήσει απεριόριστες δυνατότητες. Όταν μετατραπεί ο κόσμος σε χάος, έλεγαν το 1913, θα προκύψουν “νέες, ασπρόσμενες και αόρατες σχέσεις”. Το πρότυπο του ανθρώπου του μέλλοντος -του ήρωα των Φουτουριστών- ήταν ο αεροπόρος, ο άνθρωπος που κατάφερε να υπερβεί τους φυσικούς περιορισμούς και να κατακτήσει την απόλυτη ελευθερία πετώντας στον αέρα. Η “Όρθια Φιγούρα (Αεροπόρος)” του Αλεξέι Μοργκουνόφ ανήκει σε αυτή τη σειρά λογοτεχνικών και εικαστικών έργων της Ρωσικής Πρωτοπορίας, που υποστηρίζουν την πεποίθηση των Φουτουριστών ότι έπειτα από μια ιστορική αναδιοργάνωση της τάξης του κόσμου, η ανθρωπότητα θα προβάλει ακόμα πιο δυνατή. [Αλεξέι Μοργκουνόφ, “Όρθια Φιγούρα (Αεροπόρος)”, 1912-13, Λάδι σε καμβά, MOMus - Moυσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη]

[DAY 25] Αντώνης Παπαδόπουλος, Χωρίς τίτλο, 2004-05

Ο Αντώνης Παπαδόπουλος ισορροπεί ανάμεσα στο πραγματικό και το φανταστικό με την επιδεξιότητα επαγγελματία ακροβάτη, αφού επιλέγει να αποδώσει πραγματικά - καθημερινά αντικείμενα αλλά με υπερρεαλιστικό τρόπο, όπως φαίνεται και στο συγκεκριμένο δίπτυχο, απομονώνοντας το καρβέλι ψωμί και το κεραμίδι από τον χρόνο και τον χώρο και δίνοντάς τους υπερμεγέθεις διαστάσεις και συμβολική χροιά. Μας επισημαίνει φυσικά πως τίποτα άλλο δεν έχει σημασία, στη σημερινή συνθήκη, παρά η «επιστροφή στα βασικά», σχολιάζοντας ταυτόχρονα πόσο δεδομένη είναι η σίτιση και η στέγη για κάποιους και πόσο απούσα για κάποιους άλλους. [Αντώνης Παπαδόπουλος, Χωρίς τίτλο, ξηρά παστέλ σε μουσαμά- δίπτυχο, 150 x 150 εκ., 2004-05, Δωρεά του καλλιτέχνη στο ΚΜΣΤ, MOMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης]

[DAY 27] Mανέτας Μίλτος (1964, Ελλάδα), Καλώδια (Togetherness), 2009

Η ζωγραφική του Μίλτου Μανέτα αναδεικνύει τη δυναμική της διαδικτυακής τεχνολογίας, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του '90. Διαχρονικά κατορθώνει να μνημειώνει αντικείμενα και υλικά του τεχνολογικού μικρόσκοσμου που ενίοτε δεν τα πολυπροσέχουμε, άλλοτε τα θεωρούμε ευτελή ή συχνά προσπαθούμε να τα κρύβουμε, όπως π.χ. τα καλώδια. Ωστόσο, τα μικροσκοπικά τους σύρματα, πλεγμένα το ένα γύρω από το άλλο, είναι όχι τόποι, πομποί ή δέκτες, αλλά γέφυρες χάρη στις οποίες κυκλοφορούν, διοχετεύονται και επικοινωνούν μηχανικά φορτία κάθε τύπου, φορτία που μας κρατούν μαζί, μεταφέροντας ακούραστα ήχο, εικόνα, πληροφορία, ενέργεια και φως. [Mανέτας Μίλτος (1964, Ελλάδα), Καλώδια (Togetherness), 2009, Λάδι σε καμβά Δωρεά του καλλιτέχνη στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, MOMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης]

[DAY 5] Λιουμπόβ Ποπόβα, Χωρο δυναμική Κατασκευή, 1921

Ο θρυλικός συλλέκτης Γιώργος Κωστάκης διηγείται την ιστορία της απόκτησης ενός από τους σημαντικότερους πίνακες της Λιουμπόβ Ποπόβα (1889-1924) που ήταν και η αγαπημένη του καλλιτέχνιδα. «Ο αδελφός της Λιουμπόβ Ποπόβα, Πάβελ Σεργκέεβιτς [από τον οποίον ο συλλέκτης απέκτησε τα περισσότερα έργα της καλλιτέχνιδος], είχε έναν θετό γιό που ζούσε στο Ζβενίγκοροντ, έξω από τη Μόσχα και μου πρότεινε να τον επισκεφτώ… Πήγα… Περπατήσαμε στον κήπο. Διέκρινα το παράθυρο της αποθήκης που ήταν καρφωμένο μ’ ένα κόντρα πλακέ. Πάνω στο κόντρα πλακέ ήταν γραμμένος ένας αριθμός κι από κάτω η υπογραφή: ‘Ποπόβα’. Μπήκα στην αποθήκη και είδα από την άλλη πλευρά του κόντρα πλακέ έναν εξαιρετικό πίνακα της ζωγράφου: ‘Όχι, δεν μπορώ, εάν βρέξει θα γίνει μούσκεμα η αποθήκη. Φέρε μου πρώτα ένα κόντρα πλακέ και μόνο τότε θα σου δώσω τον πίνακα’. Χρειάστηκε να πάω στη Μόσχα και να ψάξω για κόντρα πλακέ. Δεν βρήκα στις διαστάσεις που έπρεπε κι έτσι αγόρασα δύο μικρότερα φύλλα και τα μετέφερα στο Ζβενίγκοροντ. Ως αντάλλαγμα ο σπιτονοικοκύρης μου έδωσε τον υπέροχο πίνακα». Η ιστορία απέδειξε ότι ήταν ένας από τους σημαντικότερους πίνακες της σειράς «Χωροδυναμική Κατασκευή», μιας σειρά πάνω στην οποία η Ποπόβα δούλεψε σε συνεργασία με τον σύντροφο και φίλο της, κονστρουκτιβιστή αρχιτέκτονα Αλεξάντρ Βεσνίν και που προσδιορίζει την θεωρητική βάση της κονστρουκτιβιστικής και παραγωγικής περιόδου της, που, δυστυχώς, ήταν και η τελευταία της ζωής της. [Λιουμπόβ Ποπόβα, Χωρο δυναμική Κατασκευή, 1921, Λάδι και σκόνη ξύλου σε κοντραπλακέ, 71×63.9 ©MOMus - Moυσείο Μοντέρνας Τέχνης-Συλλογή Κωστάκη]

[DAY 17] Απόστολος Γεωργίου, «Τρεις και πέντε», 2006

Ίσως και να είναι 1 Απριλίου. Σίγουρα είναι τρεις και πέντε. Ο τίτλος του έργου του Απόστολου Γεωργίου σημαίνει, με σχεδόν αστυνομική ακρίβεια, την ώρα, τον χρόνο. Τον χρόνο, που η ζωγραφική σταματά. Τον χρόνο που μπορεί να υπονοεί είτε την απουσία οποιουδήποτε γεγονότος είτε την παρουσία ενός γεγονότος που εμείς δεν γνωρίζουμε, ακόμη κι αν πρόκειται για ένα έγκλημα. Οι δείκτες αυτού του ρολογιού δημιουργούνται από ανθρώπινα σώματα, τα οποία διαπλέκονται, κουβαλώντας το ένα το άλλο. Σ’ αυτή τη συνθήκη σταθερότητας και ανασφάλειας μαζί, η πραγματικότητα δεν ορίζεται μόνο από τα άτομα και τα γεγονότα, αλλά και από το ψυχολογικό τους βάρος. [Εικόνα: Απόστολος Γεωργίου, «Τρεις και πέντε», 2006, ακρυλικά σε μουσαμά, 260x230 εκ., Δωρεά του καλλιτέχνη στο Μακεδονικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, MOMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης]

[DAY 3] Στήβεν Αντωνάκος, Χωρίς τίτλο (σελίδα 51), 1988

Το φως ορίζει το σημείο εκκίνησης και τον πυρήνα της τέχνης του Στήβεν Αντωνάκου: από τις αυστηρά αφαιρετικές προτάσεις του με τα τόξα, τις ελλείψεις και τις γωνίες, έως τις ποιητικές αντιπαραθέσεις τεχνητού και ζωγραφικού φωτός, τις, μεγάλης κλίμακας, παρεμβάσεις στον δημόσιο χώρο, τα Παρεκκλήσια με τις αναφορές στη βυζαντινή παράδοση και τις υποβλητικές εκείνες συνθέσεις όπου το ορατό και το αόρατο, το υλικό και το άυλο βρίσκονται σε μια οριακή σχέση-αρμονία. [Στήβεν Αντωνάκος, Χωρίς τίτλο (σελίδα 51), 1988, Μεταξοτυπία σε ασημί-μεταλλική επιφάνεια χαρτιού ©MOMus-Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης]

[DAY 15] Βασίλης Κωνσταντίνου, Χωρίς τίτλο, 2015

Ο εσωτερικός χώρος της κατοικίας συγκροτείται συνήθως με βάση το προσωπικό γούστο, του τωρινού ή παλαιότερου ενοίκου, για να υπηρετήσει μια συνθήκη λειτουργικότητας, σταθερότητας, ασφάλειας. Ο Βασίλης Κωνσταντίνου στο σκηνοθετημένο αυτοπορτρέτο του εστιάζει μέσα από ένα τέτοιο περιβάλλον κάπου αόριστα έξω από την κουρτίνα, ως παρατηρητής στη γραμμή ενός υπαρκτού όσο και ψυχολογικού ορίου. Πόσο αμυντικοί μπορούμε άραγε να γίνουμε με τη φύλαξη του ορίου ανάμεσα στο μέσα και το έξω; Πόσο διαθέσιμοι είμαστε για να αισθανθούμε αυτό που εξελίσσεται εκτός του κλειστού κύκλου, εκτός παράδοσης, εκτός κάδρου, έξω από τα κατασκευασμένα καβαφικά «τείχη»; Πόσο έχουμε τελικά αγνοήσει τη δυνατότητα της φωτογραφίας, που φέρεται προορισμένη να υπηρετεί την πιστή απεικόνιση του πραγματικού, να σκιαγραφήσει επίσης εσωτερικές μεταπτώσεις, αναταράξεις και αμφιβολίες; [Βασίλης Κωνσταντίνου, Χωρίς τίτλο, 2015, Από τη σειρά "Family Frames", MOMus - Μουσείο Φωτογραφίας Θεσσαλονίκης]

[DAY 21] Κοσμάς Ξενάκης, «Το πιάνο», 1948

Φοιτητής ακόμη στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, έχοντας ήδη όμως μαθητεύσει δίπλα στον Τσαρούχη (τη χρονιά που παίρνει μέρος στην πρώτη μεταπολεμική Πανελλήνια Έκθεση και λίγο πριν ξεκινήσει τη μεγάλη καριέρα του και στην αρχιτεκτονική), ο Κοσμάς Ξενάκης δεν παύει να γοητεύεται από τη μουσική και το εσωτερικό του σπιτιού: όχι μόνο για την αρχιτεκτονική του οικιακού χώρου, αλλά για τον ήχο του πιάνου που γεμίζει τον αρχιτεκτονημένο χώρο και αλλάζει το συναισθηματικό τοπίο των καιρών και των μορφών που κοιτούν προς το μέρος μας. [Κοσμάς Ξενάκης, «Το πιάνο», 1948, τέμπερα σε πανί, 95,8x73,9 εκ., Δωρεά του Αλέξανδρου και Δωροθέας Ξύδη στο ΜΜΣΤ, MOMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης-Συλλογές Μακεδονικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης και Κρατικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης]

[DAY 28] Άλεξ Μυλωνά, Η σοφίτα της οδού Κριστίν (Παρίσι), 1987

Παρατηρούμε την εικόνα ενός εσωτερικού χώρου, με το τραπέζι και τα σύνεργα της δουλειάς της γλύπτριας στο πρώτο επίπεδο. Μια ήρεμη πραγματικότητα, μια εικόνα απλή με αντικείμενα οικεία, μια εικόνα σιωπής που δημιουργεί μια ζεστή και γαλήνια εντύπωση, αλλά, ταυτόχρονα, αποπνέει μια αίσθηση μελαγχολίας, απομόνωσης και μοναξιάς. Η Άλεξ Μυλωνά αποτυπώνει, με μοναδική χρωματική και σχεδιαστική απλότητα, το καταφύγιό της. Κατορθώνει, με τρόπο λιτό και ανεπιτήδευτο, να εκφράσει όλα αυτά που αισθάνεται, τη ζωτική και βιωματική της σχέση με την τέχνη και τη ζωή, ενώ το ανοιγμένο παράθυρο της σοφίτας γεφυρώνει τον προσωπικό, ιδιωτικό της κόσμο με τον κόσμο που βρίσκεται εκεί έξω. [Άλεξ Μυλωνά, Η σοφίτα της οδού Κριστίν (Παρίσι), 1987, υδατογραφία, 28,5 x 20 εκ., MOMus - Μουσείο Άλεξ Μυλωνά]

[DAY 4] Σταύρος Κιουτσιούκης, Σβάστικα στη μνήμη

Η πόλη φιλοξενεί το Μνημείο του Ολοκαυτώματος από το 1997. Είναι έργο του Nandor Glid που ολοκληρώθηκε από τον γιο του Daniel, δημιουργούς κι άλλων αντίστοιχων μνημείων στο Βελιγράδι, το Νταχάου και το Yad Vasem στην Ιερουσαλήμ. Στο σκίτσο της έκθεσης το μνημείο ζωντανεύει, δέχεται τη ναζιστική επίθεση που βεβήλωσε το σώμα του, λυγίζει και γέρνει, αλλά αντιστέκεται. Παλεύει να κρατηθεί όρθιο και να σηκώσει το βάρος της μνήμης που φορτώσαμε στους ώμους του. Τα σώματα συμπλέκονται στο σχήμα της επτάφωτης λυχνίας, φλέγονται, ματώνουν. Ξαναβρίσκουν την αρχική σύνδεση με τον αφανισμό των Εβραίων της Θεσσαλονίκης το 1942. Κάποια μνημεία είναι ζωντανοί οργανισμοί. Γίνονται αντικείμενο επίθεσης, διεκδίκησης, βανδαλισμού. Αόρατα ή ανεπιθύμητα, εξορισμένα ή αδιάφορα, επιστρέφουν για να μας θυμίσουν το μέτρο της αντοχής μας στη μνήμη με την οποία δυσκολευόμαστε να συμφιλιωθούμε. [Σταύρος Κιουτσιούκης, Σβάστικα στη μνήμη. Θεσσαλονίκη, Δεκέμβριος 2018. Άγνωστοι βεβηλώνουν για άλλη μια φορά το Μνημείο του Ολοκαυτώματος στην πλατεία Ελευθερίας, στο κέντρο της Θεσσαλονίκης. Οι δράστες σχηματίζουν με σπρέι μια σβάστικα πάνω στο μνημείο και αποχωρούν ανενόχλητοι] [Σκίτσο από την έκθεση «Βαλ’τους Χ. Ο Μαύρος Χάρτης της Ρατσιστικής Βίας στο MOMus - Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης]

[DAY 18] Άλεξ Μυλωνά, Κυκλάδες ΙΙ, 1984

«Το άσπρο μάρμαρο των Λατομείων Διονύσου είναι το υλικό που μεταχειρίζομαι και με εκφράζει σήμερα. Απέριττο, ζωντανό, λαμπερό, έχει την αυτοτέλειά του. Τα πολύπλοκα σχήματα δεν του ταιριάζουν. Θα έκρυβαν την ομορφιά του. Ξεκάθαρες απλές γραμμές όπως το τετράγωνο, ο κύκλος, το ημικύκλιο, τα παραλληλόγραμμα, είναι φόρμες, «σύμβολα» από καταβολής κόσμου. Στη δουλειά μου αυτή, όπως και άλλοτε, πρωταρχικό ρόλο παίζει η σύνθεση. Το ένστικτο υπήρξε πάντα η κινητήρια δύναμη». Άλεξ Μυλωνά, 1986 [Άλεξ Μυλωνά, Κυκλάδες ΙΙ, 1984, Μάρμαρο, 105x90x30 εκ., MOMus - Μουσείο Άλεξ Μυλωνά]

[DAY 22] Άλεξ Μυλωνά, Κούρος, Κόρη, 1997

Δύο γλυπτά που στέκονται δίπλα-δίπλα, με επιβλητικό τρόπο, στην ταράτσα του MOMus-Μουσείου Άλεξ Μυλωνά, ενός νεοκλασικού σπιτιού των αρχών του 20ού αιώνα. Δύο έργα της Άλεξ Μυλωνά, ο Κούρος και η Κόρη, σε μια ρυθμική επικοινωνία γραμμών, δομών και σχημάτων. Η δημιουργός κλείνει μέσα τους τις μορφές της αρχαϊκής γλυπτικής και τις μεταπλάθει δημιουργικά, με μια μοναδική αίσθηση της γεωμετρίας και του όγκου. Δύο σώματα μοναχικά, κυριαρχούν στον ορίζοντα της πόλης και συνομιλούν με μυστικούς κώδικες μεταξύ τους. Δύο σώματα-σπίτια, κλεισμένα στη δική τους, λυρική, απομόνωση. [Άλεξ Μυλωνά, Κούρος, 1997, μάρμαρο, 132 x 39 x 31 εκ. Κόρη, 1997, μάρμαρο, 128 x 35 x 25 εκ., MOMus - Μουσείο Άλεξ Μυλωνά]